BEOGRAD / SURDULICA / VRANJE – U toku 2020. godine postojale su uredno popunjene potvrde o smrti u kojima se kovid kao uzrok navodi u preko 10.000 slučajeva, dok je zvanično saopštavan daleko manji broj, oko 3.000, navodi BIRN u najnovijem istraživanju o manipulaciji brojem preminulih od virusa COVID-19 tokom 2020. godine. U tekstu su navedeni i podaci za Pčinjski okrug, koji pokazuju da je najveća stopa smrtnosti bila u Surdulici i Vranju. Poznati su i podaci RSZ o broju preminulih od bolesti koje se mogu dovesti u vezu sa COVID-19 za svaku opštinu Pčinjskog okruga.
Zvanični podaci Republičkog zavoda za statistiku do kojih je BIRN došao ne poklapaju se sa podacima sa sajta covid19.rs, zvaničnog portala Vlade Srbije za praćenje broja zaraženih i umrlih.
„Kada je letos zvanično saopšteno da je u Srbiji od korone preminulo 10.356 ljudi, javnosti je prećutan važan detalj – ovaj broj utvrđen je na osnovu potvrda o smrti koje su lekari popunili tokom prošle godine i u njima kao uzrok smrti naveli virus korona potvrđen laboratorijskim nalazima ili na osnovu kliničke slike“ – navode istraživači BIRN-a.
Taj broj je tri puta veći od 3.130 preminulih koliko je za isti period zvanično objavljeno na sajtu covid19.rs, a na osnovu kog mediji svakodnevno u 15 sati informišu građane o toku pandemije, i o broju preminulih na dnevnom nivou. Opšta stopa smrtnosti od kovida iznosila je 1,5 na hiljadu stanovnika tokom prošle godine u Srbiji, pokazuju podaci RZS. Ukoliko se stopa smrtnosti računa na osnovu podataka sa covid19.rs, zvaničnog Vladinog portala za praćenje broja zaraženih i umrlih, ona je skoro četiri puta manja i iznosi 0,43 na hiljadu stanovnika.
Podatak od 10.356 preminulih je javnosti predstavljen kao najveći mogući broj izveden na osnovu revizije koju je sprovela Vladina Komisija za analizu smrtnih ishoda, formirana nakon sve više navoda da se u Srbiji manipuliše brojem preminulih od korone.
Međutim, ovaj broj je zapravo najmanji broj ustanovljen isključivo na osnovu potvrda o smrti koje su stizale u Republički zavod za statistiku (RSZ), po redovnoj proceduri. To su pokazali podaci koje je BIRN dobio iz RSZ, a zahvaljujući kojima smo imali smo uvid i u podatke koji se tiču broja preminulih u Pčinjskom okrugu.
Podaci za Pčinjski okrug
Prema zvaničnim podacima RSZ, u Pčinjskom okrugu je tokom 2020. godine „od bolesti koje se mogu dovesti u vezu sa COVID-19“ umrlo 207 ljudi – 144 muškarca i 63 žene.
Korona virus je u 2020. godini odneo 93 života na teritoriji grada Vranja, 84 u Vranju i 9 u Vranjskoj Banji. U pitanju je 69 preminulih muškaraca (62 iz Vranja, 7 iz Vranjske Banje) i 24 žene (22 iz Vranja, 2 iz Vranjske Banje).
Po broju preminulih, sledi Bujanovac sa 39 žrtava korone tokom 2020. godine, 29 muškaraca i 10 preminulih žena.
Prema podacima RSZ za Preševo, u ovoj opštini je preminulo 30 ljudi, 20 muškaraca i 10 žena. Sledi Surdulica, gde su od bolesti koje se mogu dovesti u vezu sa kovidom umrle 24 osobe, 13 muškog i 11 ženskog pola. Podaci za Vladičin Han prikazuju 13 preminulih, 9 muškaraca i 4 žene. Bosilegrad i Trgovište imali su po 4 žrtve, u svakoj od ove dve opštine po dvojicu muškaraca i dve žene.
Kada se uzme u obzir broj stanovnika, najveća stopa smrtnosti od korone u Pčinjskom okrugu zabeležena je u Surdulici (1,31 preminuli na hiljadu stanovnika) i u Vranju (1,19 preminulih na hiljadu stanovnika).
Podaci i dalje netransparentni
Istraživači BIRN-a upozoravaju da podaci predstavljaju problem i sada kada dnevno od korone umire oko 50 ljudi, i navode da dosadašnje upravljanje epidemijom pokazuje ne samo da su podaci netransparentni već i da nije jasno na osnovu kojih informacija Krizni štab donosi odluke, prenosi FoNet.
Podsećaju da su tokom 2020. godine postojali tačni brojevi preminulih, za njih se znalo na nivou bolnica u kojima su popunjavane potvrde o smrti, ali su do javnosti stizali neki drugi, umanjeni podaci.
Pomenuta Komisija nije objasnila kako je došlo do ogromne razlike između stvarnog stanja i podataka objavljenih na covid19.rs, ali je iz danas dostupnih podataka „jasno da nije u pitanju razlika u metodologiji, kako su svojevremeno tvrdili predstavnici Vlade i Kriznog štaba“, navodi BIRN.
Kada su podaci za Vranje u pitanju, u saopštenjima Gradskog štaba za vanredne situacije nema podataka o preminulima, već ti podaci na dnevnom nivou stižu u redovnim izveštajima za medije iz Zdravstvenog centra, koji su postali praksa nakon dolaska dr Saše Đorđevića na funkciju v.d. direktora ZC Vranje.
Ipak, saopštava se samo broj preminulih pacijenata koji su se lečili u nekoj od dve kovid bolnice ZC Vranje, ali ne i pol i mesto prebivališta, te nije precizirano jesu li u pitanju ljudi iz Vranja ili neke druge opštine u okrugu.
Takođe, javnosti nije poznat broj preminulih Vranjanaca koji su zbog komplikacija bili na lečenju u Nišu ili Kruševcu, jer je nakon pisanja portala Južne vesti o velikom broju smrtnih slučajeva u kruševačkoj kovid bolnici, Klinički centar Niš prestao da objavljuje podatke o preminulima u bolnicama u njihovoj nadležnosti.
BIRN: Kako se vodi statistika umrlih
Republički zavod za statistiku zaključno sa 31. decembrom svake godine šalje ujednačene obrasce svojim područnim odeljenjima širom Srbije na osnovu kojih se prikupljaju različiti podaci o preminulim građanima za tu godinu.
Popunjeni obrasci DEM 2 sa potvrdama o smrti zaključno sa 1. aprilom u elektronskoj formi stižu u Republički zavod za statistiku. Sektori statistike u AP Vojvodina imaju nešto duži rok, pa popunjene obrasce Republičkom zavodu u elektronskoj formi mogu da dostave do 1. maja.
Podaci se nakon toga obrađuju u RZS, a konačni rezultati objavljuju 1. jula svake godine, kako to predviđa Statistički kalendar.
