VRANJE – Nakon peha koji je tokom vikenda imala lokalna Kancelarija za mlade zbog „novog ruha zida Doma kulture“, na kojem su pogrešno navedeni praznici Grada Vranja, nadležni su reagovali brzo i spornu tablu zamenili novom, ali se čini da se izmene ove, svakako inicijative za pohvalu, tu neće završiti. Nakon što je utvrđeno da Vranje nije baš i u Prvom i u Drugom svetskom ratu oslobođeno od fašizma, ostaje nedorečeno koje su godine u pitanju, kao i od koga je grad oslobođen 31. januara 1878. godine.
Zid Doma kulture od prepoznatljive crvene cigle, u ulici 29. novembar (od aprila ove godine odlukom Skupštine grada ulica Heroja sa Košara), najpre je pre nekoliko nedelja malterisan, potom i okrečen u neku nijansu narandžaste, a od ovog vikenda i „ukrašen“ informacijama o bitnim datumima za Vranje, portretom i citatom Borisava Stankovića, uz podatke o „tradicionalnim manifestacijama“ koje se održavaju u Vranju.
Čitaoci portala Slobodna reč prosledili su redakciji u nedelju, 8. avgusta, fotografiju postavke na zidu Doma kulture, na kojoj su navedeni praznici Grada Vranja, uz komentar da je sve pogrešno predstavljeno.
Kako je stajalo, kao Dan grada proslavljamo 31. januar, jer je tog dana 1878. godine Vranje oslobođeno. Na prvobitnoj, kao i na novoj verziji postavke, ne stoji od koga je grad oslobođen, već se kao navodi „31. januar – Dan oslobođenja Vranja 1878. godine“. Ispod takozvanog Velikog grba Grada Vranja stoji neki natpis, ali zbog manjeg fonta gotovo neprepoznatljiv.
Nakon „zumiranja“ fotografije razaznaje se citat „Prošlost je ulog predaka za sadašnjost i budućnost“ ali i dalje ne stoji od čega su nas isti ti preci oslobodili.
Ćirilica za strance
Iz Kancelarije za mlade, koja stoji iza ove postavke, već su u izjavi za Vranjski online magazin (VOM) objasnili ideju – da „ovo mesto postane centar informativnog i edukativnog karaktera“:
„Ne samo za naše sugrađane i sugrađanke, nego i za strane turiste, kako bi se upoznali sa bogatim kulturnim životom grada“ – prenosi VOM izjavu KZM.
Vranjancima je lako da pretpostave da se krajem 19. veka radilo o oslobađanju nakon srpsko-turskih ratova, ali nije baš najjasnije kako će to znati ljudi iz ostalih mesta, ili pak, pomenuti strani turisti, koji ne razumeju srpski jezik i ne znaju da čitaju ćirilično pismo.
Kako bi bilo najpravilnije navesti, da li je u pitanju oslobođenje od „Turaka“, ili ipak „Osmanlija“, pitali smo profesora istorije Marka Marinkovića:
„Nije pogrešno ni jedno ni drugo. U našoj istoriografiji se ti ratovi za oslobođenje svuda zovu srpsko-turski ratovi, ali nije pogrešno ni „od Osmanlija“ – započinje.
„Polupani lončići“: Otkud oslobađanje od „fašizma“ 1918. godine?
U prvobitnoj verziji „centra informativnog i edukativnog karaktera“ u režiji Kancelarije za mlade, pored Dana grada, navedeni su Gradska slava (Duhovski ponedeljak), 7. septembar – Dan oslobođenja Vranja od fašizma u Drugom svetskom ratu i naposletku, 4. oktobar – Dan oslobođenja Vranja od fašizma i u Prvom svetskom ratu, što je pogrešno.
Kako za portal Slobodna reč objašnjava profesor Marinković, Vranje je u Prvom svetskom ratu bilo deo bugarske vojno-inspekcijske oblasti „Morava“, a oslobođeno je od okupatorskih bugarskih, austro-ugarskih i nemačkih jedinica 4. oktobra 1918. godine, posle skoro tri teške godine pod okupacijom.
„Prvi svetski rat nije bio na taj način ideološki kao Drugi (fašizam i nacizam). Tako da, na pitanje od čega ili od koga je oslobođeno, odgovor je od tuđe vojske, ali i administracije, tačnije – od okupatora“ – kaže on.
„Propao“ i drugi pokušaj
U međuvremenu je neko od nadležnih reagovao, te na zidu Doma kulture više ne stoji da je Vranje od fašizma oslobođeno u Prvom svetskom ratu, ali je za posetioce i Vranjance sa propuštenim lekcijama iz istorije i dalje nepoznato: 7. septembra koje godine smo se oslobodili fašizma, 4. oktobra koje godine smo se oslobodili „u Prvom svetskom ratu“, kao i od koga smo se oslobodili 31. januara 1878. godine?
Ipak, godina oslobođenja Vranja od fašizma u Drugom svetskom ratu, može se videti ako zagledate ilustraciju.
Zanimljivo je da u međuvremenu, na zvaničnom gradskom sajtu u delu o značajnim datumima, stoje tačne informacije koje su autori „centra za informisanje i edukaciju“ mogli da iskoriste u dizajniranju „novog ruha zida Doma kulture“.
Tradicija koja traje dve godine, računajući godinu epidemije
Pored popularnog citata večnog ambasadora Vranja Bore Stankovića o upaljenom fenjeru u glavi, prezentovane su informacije o tradicionalnim gradskim manifestacijama, po mesecima.
Dani karanfila u Vranjskoj Banji, Međunarodna likovna kolonija i Borini pozorišni dani su najstarije manifestacije, dok se kao „tradicionalne“ navode i Borini književni dani, koje grad nakon sukoba sa Književnom zajednicom Bora Stanković (Borina nedelja, ovog puta zanemarena kao tradicionalna) organizuje od 2018. godine, kao i festival vranjske gradske pesme ustanovljen pre dve godine, kreativnog naziva „‘Oću da vi pojem vranjansko“.
Iz KZM nisu stigli da odgovore na upit
Sa namerom da saznamo više o ishodima postavljanja ovih informacija na zidu Doma kulture, poslali smo upit na zvanični mejl Kancelarije za mlade.
Pored komentara o očekivanim ishodima, pitali smo da li su se u izradi novog zida konsultovali sa istoričarima i pripadnicima udruženja potomaka ratnika, koji su bili kriterijumi za odabir manifestacija koje će biti istaknute, kao i da li je u obzir uzeta godina osnivanja.
U telefonskom razgovoru smo dobili potvrdu o prijemu, ali odgovore i komentar do određenog roka nismo i očekujemo ih uskoro.
